Uit de krant

IJmuider Courant, woensdag 26 november 2003

Dit artikel is afkomstig uit het internet archief Expositie

"In het Donker Gezien"

Het bijzondere aan In het Donker Gezien is dat op deze zogeheten blindenervaringsexpositie in Velsen-Noord niets valt te zien. Nog geen hand voor ogen. Te voelen, te ruiken en te horen is er des te meer in het verduisterde gebouw dat eens in gebruik was als gereformeerde kerk en als buurtcentrum.

Zonder er zicht op te hebben, is de ervaringstocht een eye-opener van jewelste. Onwetendheid maakt blind voor de dagelijkse ongemakken waarmee visueel gehandicapten te maken hebben. Beleidsmakers en neringdoenden houden lang niet altijd rekening met hun slecht of niets ziende medeburgers. Voorzieningen die achter het bureau wonderen van planologie schenen, blijken in de praktijk veelal struikelblokken. En winkeliers mogen graag hun waar uitbundig op het trottoir uitstallen, compleet met wervende borden. Vertegenwoordigers van belangenorganisaties kunnen nog zo op beleidsmakers inpraten, volgens Jan en Tinah Visser kan geen verhaal op tegen een opgedane ervaring in hun tentoonstellingsruimte. "Pas als ze hier zijn geweest, kunnen ze zich enigszins inleven in de problematiek van visueel gehandicapte mensen."

"In het Donker Gezien", sinds mei 1999 als ervaringstocht te "beleven" langs nagebouwde alledaagse dingen in Centrum Wakan aan de Grote Hout of Koningsweg in Velsen-Noord. Tot dusver maakten rond 22.000 mensen op de tast de wandeling. Mond tot mondreclame lokte basisscholieren uit heel het land, teambuildende managers, politieagenten en wie al niet naar de voormalige gereformeerde kerk.

Een permanente blindenervaringsexpositie inrichten, een mens moet er maar opkomen. Jan (slecht ziend) en Tinah (blind) deden het idee zes jaar geleden op, toen ze als gids in het ruim van een rijnaak bezoekers rondleidden op een kleinschalige tentoonstelling over de omgang met visuele handicaps. "De boot voer het hele land door. Diverse subsidieverleners ondersteunden het project. Het oogziekenhuis in Rotterdam, om er maar een te noemen. Afijn, het geld raakte op en dat was dat. De gidsen, zonder uitzondering visueel gehandicapt, vonden naderhand dat zoiets ook aan de wal moest komen. Maar na een jaar waren we nog niks opgeschoten. Tinah en ik zeiden toen: wij stoppen met praten."

In eerste instantie reageerde de gemeente Velsen afhoudend op het verzoek van de Vissers in de voormalige gereformeerde kerk in Noord een museum te mogen beginnen. Maar drie dagen voor kerst 1998, toen het IJmuidense stel zich ermee had verzoend dat het niet doorging, kwam het verlossende telefoontje. ,,Of wij het gebouw nog wilden'', herinnert Jan zich. "Het was maar voor negen maanden, werd erbij gezegd. Gelukkig zijn die rekbaar gebleken. We stellen mensen nu al vierenhalf jaar in de gelegenheid deze bijzondere ervaring te ondergaan."

Tinah: "Wij geloofden erin. Alleen zijn we hier met een heel andere insteek eraan begonnen. Op de boot hingen van die grote spandoeken met teksten als ’Ervaar de wereld van de blinden’. Dat vonden wij flauwekul. De wereld van de blinden in anderhalf uur ervaren, lukt geen mens. Heb je jaren voor nodig. Iemand die blind is, heeft zich gaandeweg aangeleerd de andere zintuigen meer te ontwikkelen."

Van her en der hamsterde Jan de museumspullen. Tal van vrijwilligers assisteerden hem destijds bij het museumklaar maken van het gebouw. Maar waarlangs worden de bezoekers nu eigenlijk gevoerd? ,,Ervaar het en pak een wandelstok'', moedigt Jan aan. Het is niet toegestaan in het donker foto's te maken; daardoor zou het verrassingseffect voor komende bezoekers worden weggeknipt. Trouwens, ook het mobieltje moet uit en het horloge van de pols. Want die geven licht.

Vooruit dan maar, op naar het onbekende en onbestemde, de duisternis in. Allemachtig! Dat maakt een mens nederig. Daar sta je dan met je goede gedrag. Weg oriŽntatievermogen. Een dolende ridder in wankel evenwicht is er niks bij. Waarheen leidt de weg? Is dit een plek om lief te hebben? Kom maar, roept Jan Visser uitnodigend. Afgaande op zijn woorden, staan we voor een gordijn, de lichtsluis. Het is zo pikkedonker dat hij ons van alles kan wijsmaken. De rechtervoet zoekt voorzichtigjes naar ondergrond. Jan informeert wat de oren van zijn gevolg allemaal registreert. Knisperend grind, dus. En een onzer gevederde vrienden. Maar of de tjiftjaf, de wielewaal dan wel een gekraagde rietzanger zich aan het uitsloven is, tja, zo thuis zijn we ook weer niet in de ornithologie. Daarentegen behoeft het geen discussie dat parkgeluiden de trommelvliezen strelen en de specifieke geur van loof de neusgaten binnendringt. Niet schuifelen, maar lopen is de boodschap. ,,Want blinden schuifelen niet'', laat Jan Visser weten. "Laat de handen wapperen. Die moeten nu dienstdoen als ogen. Door een voorwerp te betasten, begin je met de details van waaruit het totaalplaatje wordt opgebouwd. Ogen herkennen van afstand een object, daarna komt het pas van het bekijken van details. Precies andersom, dus."

De handen ’kijken’ naar een pomp. Er is nog veel meer te ruiken, te voelen en te horen. Maar hier moet de informatie over de rondgang stoppen. Alles verklappen, betekent andermans plezier ontnemen. Er rest weinig anders dan besmuikt lachen om eigen gestuntel in een volstrekt onbekende wereld, waar de verleiding tot dekking zoeken groot is als een heftig gerakketak zich hoorbaar aandient. Mitrailleurvuur? Ter geruststelling: we naderen niet de vuurlinie, maar een oversteekplaats.

De ene na de andere deur schijnt open te zwaaien. Jan schuift vervolgens een gordijn opzij. Popmuziek komt ons tegemoet. Meer dan ooit gedragen de handen zich als voelsprieten. We betasten een voorwerp dat qua vorm verdacht veel weg heeft van een barkruk. En inderdaad, hier is de bar. Kinderen kunnen in de discoruimte onbespied uit hun dak gaan. Hun ouders ook, trouwens. Er kan een frisdrankje worden besteld. Afrekenen in het donker is een belevenis op zich. Aan een van de tafeltjes in de bar kan in volstrekte duisternis worden nagebabbeld over de zojuist beleefde avonturen of gefilosofeerd over de toekomst van het blindenmuseum. De gemeente Velsen wil het onroerend goed verkopen en het liefst aan de Vissers, die van de weeromstuit op zoek zijn naar sponsors. "We moeten een half miljoen bijeenbrengen. Als het misloopt, houdt het hier op te bestaan. Dan zou doodjammer zijn, er komen hier zelfs mensen uit het buitenland. Dus het museum voorziet in een behoefte."

Niet te lang blijven hangen in de bar, anders wordt het te gezellig. De ervaringstocht zit er op en Tinah Visser wil weten hoe het was. Nou, een oogverblindende ervaring. Niets gezien en je toch niet bekocht voelen. Kom daar eens om in een ander museum.

Gerard van Putten

In het Donker Gezien
Grote Hout of Koningsweg 35-37
1951 GN Velsen-Noord

Tel. 0251-274788
info@wakan.nl